Μακεδονικό ζήτημα: Από τη Δημοκρατία του Βαρδάρη στο ξεπούλημα της Μακεδονίας

Μακεδονικό ζήτημα: Από τη Δημοκρατία του Βαρδάρη στο ξεπούλημα της Μακεδονίας

Πότε ξεκινά το Μακεδονικό- - Ποια ήταν η στάση του ΕΑΜ- Τι οδήγησε στην κρίση του 1991- Πως η Ελλάδα κέρδισε διπλωματικά και πως φτάσαμε σήμερα στη σύνθετη ονομασία

Του Αντρέα Πολυκάρπου

Ως Βόρεια Μακεδονία καλείται πια το κράτος των Σκοπίων μετά από συμφωνία των Πρεσπών που κυρώθηκε στην Ελληνική Βουλή την περασμένη βδομάδα με 153 ψήφους αλλά χωρίς καμία λαϊκή βάση αφού η πλειοψηφία των Ελλήνων φαίνεται να τάσσεται ακόμη και σήμερα κατά της ονομασίας που δόθηκε.

Πότε, όμως, αρχίζει το μακεδονικό ζήτημα;

Το Μακεδονικό Ζήτημα εμφανίζεται το 19ο αιώνα και αφορά κυρίως στο διαμοιρασμό των εδαφών της άλλοτε αρχαίας ελληνικής αυτοκρατορίας με την εμπλοκή της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Σερβίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το Ανατολικό Ζήτημα                                                                                                                                

Μέρος του Ανατολικού ζητήματος (ως προς το πώς θα διαμοιραστούν τα εδάφη της νοσούσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) οξύνεται αμέσως μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με τις Ελλάδα, Βουλγαρία και Γιουγκοσλαβία να διεκδικούν τόσο το όνομα όσο και τα εδάφη της Μακεδονίας.

Στους Βαλκανικούς πολέμους με τις τεράστιες νίκες του Ελληνικού στρατού απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Α’ Βαλκανικός)και στη Βουλγαρία (Β’ Βαλκανικός) η Μακεδονία μοιράζεται σε τρεις χώρες: στη Σερβία, την Ελλάδα και τη Βουλγαρία.

Μια από τις πρώτες προσπάθειες ήταν η δημιουργία ενός ανεξάρτητου Μακεδονικού κράτους, κάτι το οποίο δεν έγινε ενώ  το πρόβλημα κορυφώθηκε με την ανταλλαγή πληθυσμού του 1923.

Τότε, το ελληνικό στοιχείο άρχισε να ενδυναμώνεται σημαντικά στη Μακεδονία μετά την άφιξη Μικρασιατών προσφύγων και την απομάκρυνση των μουσουλμάνων.

μακεδονια 34

Η στάση του ΚΚΕ

Η ρήξη στην ελληνική κοινωνία επέρχεται όταν το ΚΚΕ  το 1924 στη Γ' Διεθνή, υιοθετεί την άποψη της δημιουργίας ανεξάρτητου κράτους συμπεριλαμβανομένων και  των Σλάβων που αυτοαποκαλούνταν Μακεδόνες.

Στο Β΄Π.Π. και κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα, δεκάδες σλαβόφωνοι πληθυσμοί στην Ελληνική Μακεδονία εγγράφηκαν στα ένοπλα τμήματα του ΕΑΜ κάτι που ανάγκασε το κίνημα να δεχτεί θέσεις των Σλάβων στο Μακεδονικό.

Έτσι, λοιπόν, στον εμφύλιο με πρόφαση τη στάση του ΚΚΕ , τα κυβερνητικά στρατεύματα επιδεικνύουν σκληρή στάση στους αντάρτες και πολλοί εξ αυτών βρίσκουν καταφύγιο στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο.

Αξίζει να αναφερθεί ότι πολλοί εξόριστοι ήταν πρώην κομιτατζήδες  και αντιμετώπιζαν βαρύτατες κατηγορίες για συνεργασία με τους Γερμανούς σε βάρος των Ελλήνων.

Η «αγκαλιά» του Τίτο

Την ίδια περίοδο, στη Γιουγκοσλαβία ο πρόεδρος Τίτο αναγνώρισε πλήρως το "Μακεδονικό έθνος", και την Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, συμπεριλαμβάνοντας ως ισότιμο ομόσπονδο κράτος μέλος, τη "Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας", με πρωτεύουσα τα Σκόπια.

Τότε το Πρόβλημα οξύνεται για να κορυφωθεί με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και την κύρηξη στις 6 Σεπτεμβρίου του 1991, της ανεξαρτησίας της ΠΓΔΜ ως "Δημοκρατία της Μακεδονίας" (ΠΓΔΜ) προκαλώντας ένταση μεταξύ των κρατών της Ελλάδας και της ΠΓΔΜ.

Η θέση του Τίτο και τα ελληνικά λάθη

Το Μακεδονικό αρχίζει πολιτικά αλλά όχι εθνολογικά- αφού οι  σλαβόφωνες μειονότητες στην Ελλάδα υπάρχουν από τις αρχές του περασμένου αιώνα-  όταν ο Τίτο, στις 2 Αυγούστου 1944, ανακηρύσσει την “Ομόσπονδη Λαϊκή Δημοκρατία Μακεδονίας” με απώτερο σκοπό να θέσει υπό την ηγεσία του όλα τα Νότια Βαλκάνια.

Υπό την τότε επίβλεψη του Στάλιν τίθεται σε εφαρμογή το σχέδιο  για την ίδρυση της “Βαλκανικής Ομοσπονδίας” με τη στήριξη πάντα του ΚΚΕ και των μελών του τα οποία το 1924 στη Γ' Διεθνή, υιοθετούν την άποψη της δημιουργίας ανεξάρτητου κράτους συμπεριλαμβανομένων και  των Σλάβων που αυτοαποκαλούνταν Μακεδόνες.

τιτο 34

Η επίσκεψη του Τίτο στην Αθήνα

Όταν ο πρόεδρος της Γιουγκοσλαβίας, Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, επισκέφθηκε την Ελλάδα στις 3 Ιουνίου 1954, υπήρξε έντονο παρασκήνιο, αφού όλοι οι πολιτικοί στην Ελλάδα, δεν έθεσαν θέμα για το Μακεδονικό λόγω και των αμερικανικών βλέψεων και εντολών για σύσφιγξη των ελληνογιουγκοσλαβικών σχέσεων αφού ο Τίτο είχε ήδη αρχίσει να έχει σοβαρά ζητήματα με τον Στάλιν από το 1948 και οι ΗΠΑ ήθελαν να διατηρήσουν το υπάρχον Status quo των «κόκκινων» Βαλκανίων.

Η Ελλάδα, λοιπόν, ως η μόνη μαζί με την Τουρκία μη κομμουνιστική χώρα των Βαλκανίων τίθεται επικεφαλής για να εξομαλυνθούν οι σχέσεις με τη Γιουγκοσλαβία.

Την ίδια περίοδο η γιουγκοσλαβική πλευρά, θέτει ζήτημα για την ύπαρξη «μακεδονικής μειονότητας» στην Ελλάδα – εννοώντας τους σλαβόφωνους και ζητώντας να τους αναγνωριστούν μειονοτικά δικαιώματα.

Με άλλα λόγια ο Τίτο αρχίζει να διεκδικεί και την υπόλοιπη γεωγραφικά Μακεδονία τη στιγμή που η Ελλάδα εξαναγκάζεται να σωπάσει.

Στο παιχνίδι και η Εκκλησία

Το 1967 ο Τίτο έβαλε στο παιχνίδι της διχόνοιας και την εκκλησία ιδρύοντας την «Αυτοκέφαλη Μακεδονική Εκκλησία».

Το Σέρβικο Πατριαρχείο αντέδρασε άμεσα αφού έβλεπε τη διάσπαση της Ορθοδόξου Σερβικής Εκκλησίας.

Για το λόγο αυτό, η Σύνοδος της Σερβικής Εκκλησίας παρά τις πιέσεις του καθεστώτος στις 15 Ιουλίου του 1967 διέκοψε κάθε σχέση με τη σχισματική εκκλησία των Σκοπίων, και επήλθε ένα νέο σχίσμα αυτή τη φορά στην Ορθοδοξία.

Η εκκλησία των Σκοπίων θεωρήθηκε ως σχισματική θρησκευτική οργάνωση ενώ η θέση αυτή έγινε και θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου καθώς και των άλλων Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Από το 1967 μέχρι και σήμερα όλες οι προσπάθειες επανένωσης της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας απέτυχαν αφού οι εκπρόσωποι της «Μακεδονικής Εκκλησίας» ζητούν και την επίσημη ανακήρυξη τους ως Αυτοκέφαλη Μακεδονική Εκκλησία.

Κάτι στο οποίο αντιδρά και η επίσημη εκκλησία της Ελλάδος.

Το πρόβλημα, όμως, οξύνεται μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και την κύρηξη στις 6 Σεπτεμβρίου του 1991, της ανεξαρτησίας της ΠΓΔΜ ως "Δημοκρατία της Μακεδονίας" (ΠΓΔΜ). Το 1991 αρχίζει και η μεγάλη κρίση όταν η ΠΓΔΜ ζητά να εισέλθει στον ΟΗΕ με το όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Το ζήτημα της ονομασίας                                                                                           

Το ζήτημα της ονομασίας αρχίζει το 1991 μεταξύ της Ελλάδας που διεκδικεί ιστορικά τη Μακεδονία (το όνομα Μακεδονία προέρχεται ετυμολογικά από τη λέξη Μακεδνός που σημαίνει εύρωστος. Οι πρώτοι Μακεδόνες ήταν απόγονοι των Δωριέων και μέρος της Αρχαίας Ελλάδας ) και των Σκοπίων που διεκδικούν το όνομα και την ιστορία της περιοχής.

μακεδονια 68

Το συλλαλητήριο του 1991 και η έκρυθμη κατάσταση

Το Μακεδονικό έφερε τα πάνω κάτω το 1991 με αποτέλεσμα να πέσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη και να τεθεί οριστικά- σχεδόν- το ζήτημα στην κατάψυξη μέχρι και τις τελευταίες μέρες μετά την αλλαγή στάσης των Σκοπιανών.

Στις 9 Ιανουαρίου 1991  η ΠΓΔΜ υποβάλλει αίτημα ένταξης στον ΟΗΕ με την ονομασία «Δημοκρατία της Μακεδονίας με την Ελλάδα να προστρέχει στην ΕΟΚ και συγκεκριμένα στις Ιταλία και Γερμανία προκειμένου να μην αναγνωριστεί η αυτοαποκαλούμενη «Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Στις 15 Ιανουαρίου η Βουλγαρία- μια χώρα με ανθελληνικό ρόλο όλα τα προηγούμενα χρόνια και βλέψεις για τη Θεσσαλονίκη-  γίνεται η πρώτη χώρα που αναγνωρίζει την ΠΓΔΜ με το όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Την ίδια στιγμή η Ελλάδα δέχεται το πρώτο χαστούκι αφού η επιτροπή νομομαθών της ΕΟΚ θεωρεί ότι  η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» ικανοποιεί τις προϋποθέσεις για την αναγνώρισή της από την ΕΟΚ.

Στις 14 Φεβρουαρίου  εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες συμμετέχουν στο Παμμακεδονικό Συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης για το ζήτημα της ονομασίας αναγκάζοντας το Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της Ε.Ε να αναθέσει στον τότε προεδρεύοντα πορτογάλο Υπουργό Εξωτερικών Ζοάο Πινέιρο την εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης για το όνομα.

Η πολιτική ένταση κορυφώνεται και όλα δείχνουν ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν μπορεί να διαχειριστεί το όλο θέμα. Στις 18 Φεβρουαρίου συγκαλείται σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή με τη συμμετοχή των Μητσοτάκη, Παπανδρέου, Παπαρρήγα και Δαμανάκη, και εν τη παρουσία του – τότε- Υπουργού Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά.

Όλες οι πλευρές συμφωνούν για κοινή γραμμή πλεύσης και για μια ονομασία που δεν θα περιέχει τη λέξη «Μακεδονία» ή παράγωγά της.

Τον Απρίλιο και ενώ το κλίμα οξύνεται τόσο στο εσωτερικό-  με τη διαφαινόμενη ρήξη μεταξύ Σαμαρά και Μητσοτάκη-  όσο και στο εξωτερικό, η  πορτογαλική προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δια του υπουργού Εξωτερικών Ζοζέ Πινέιρο, προτείνει την ύπαρξη μιας σύνθετης ονομασίας για τα Σκόπια με επικρατέστερη ονομασία  «Νέα Μακεδονία».

Το – γνωστό- «Πακέτο Πινέιρο» φέρνει στα άκρα τις σχέσεις του Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και του Υπ. Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά με αποτέλεσμα ο πρώτος να καθαιρέσει λίγες μέρες μετά τον Υπουργό του και να αναλάβει ο ίδιος το Υπουργείο Εξωτερικών.

Στα μέσα Απριλίου συγκαλείται για δεύτερη φορά το Συμβούλιο των Πολιτικών Αρχηγών για το Μακεδονικό υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή αλλά χωρίς την παρουσία της Γ.Γ.  του ΚΚΕ, Αλέκας Παπαρήγα όπου και αποφασίζεται να απορριφθεί το «πακέτο Πινέιρο». Κοινή εθνική θέση είναι η ονομασία να μην περιλαμβάνει τη λέξη Μακεδονία ή παράγωγά της.

Η Ελλάδα βρίσκει σταδιακά δεκάδες συμμάχους στο εξωτερικό με τους Υπουργούς Εξωτερικών των Μελών της ΕΟΚ  να ανακοινώνουν ότι θα αναγνωρίσουν την ΠΓΔΜ, μόνο με ονομασία που θα είναι αποδεκτή από την Ελλάδα. Την ίδια στιγμή, 87 μέλη του Κογκρέσου (70 βουλευτές και 17 γερουσιαστές) υπογράφουν επιστολή προς τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους και του ζητούν να μην αναγνωρίσει τη ΠΓΔΜ, αν δεν ικανοποιηθούν όλα τα δίκαια αιτήματα της Ελλάδας.

Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ενθαρρυμένος,  πρότεινε στην ΕΟΚ να αναγνωριστούν τα Σκόπια ως «Δημοκρατία του Βαρδάρη» κάτι που απορρίπτουν οι Σλάβοι των Σκοπίων. Στη διάσκεψη Κορυφής της ΕΟΚ στη Λισαβόνα αποφασίζεται ξεκάθαρα και ανακοινώνεται ότι δεν θα αναγνωριστούν τα Σκόπια με το όνομα Μακεδονία. Οι ελληνικές θέσεις γίνονται επισήμως αποδεκτές διεθνώς.

Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες νίκες του διπλωματικού σώματος της Ελλάδας που έκλεισε την πόρτα στους Σλάβους αναφορικά με τη διεκδίκηση της Μακεδονικής ιστορίας της Ελλάδος.

Σε απάντηση η ΠΓΔΜ επιλέγει το δεκαεξάκτινο αστέρι της Βεργίνας σε κόκκινο φόντο ως σημαία της, ενώ μεγάλος εκδοτικός οίκος των Σκοπίων εκδίδει μεγάλου μεγέθους χάρτη της λεγόμενης «Μεγάλης Μακεδονίας», στον οποίο περιλαμβάνονται ακόμη και νησιά του Αιγαίου. Ο χάρτης όχι μόνο δεν αναγνωρίστηκε διεθνώς αλλά διακωμωδήθηκε παγκοσμίως γελοιοποιώντας τις θέσεις των Σκοπιανών που έχασαν κάθε πολιτικό έρεισμα.

Τελικά, στις 11 Δεκεμβρίου τα Σκόπια υιοθετούν το μη αναγνωρισμένο όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας – Σκόπια» χωρίς πραγματική διεθνή θέση.

μακεδονια 1

Βουκουρέστι 2008- Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ

Ένα από τα θέματα που τέθηκαν στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ το 2008 ήταν και η είσοδος της  Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας κάτι που εκκρεμούσε αφού υπήρχε  το πρόβλημα της ονομασίας της.

Η Ελλάδα εξ’ αρχής και παρά τις πιέσεις που δέχτηκε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής ξεκαθάρισε ότι δεν θα δεχτεί την ένταξη της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ αν δεν λυθεί το ζήτημα του ονόματος.

 Την ελληνική θέση στήριξε η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Γερμανία και η Γαλλία. Την αντίθεσή τους απέναντι στην Ελλάδα και στις θέσεις της επέδειξαν οι ΗΠΑ, η Τουρκία, η Σλοβενία, η Τσεχία, η Εσθονία και η Λιθουανία.

Το τελικό ανακοινωθέν της Συνόδου ανέφερε ότι η ένταξη της ΠΓΔΜ δεν μπορεί να γίνει αν δεν επιλυθεί το πρόβλημα της ονομασίας. Η Ελλάδα και η κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή σημείωνε τότε μια από τις μεγαλύτερες διπλωματικές νίκες όλων των εποχών…