ΑΝΑΛΥΣΗ - Συρία: Από την Αραβική Άνοιξη στον εμφύλιο - 7 χρόνια πόλεμος

ΑΝΑΛΥΣΗ - Συρία: Από την Αραβική Άνοιξη στον εμφύλιο - 7 χρόνια πόλεμος

Δείτε το χρονικό του πολέμου στη Συρία από το 2011 μέχρι σήμερα - Ποιοι οι «παίκτες» στο διαμοιρασμό της Συρίας- Μπορούν οι ΗΠΑ να κάνουν «παιχνίδι» μόνες τους; - Τι μας ανέφερε ο διεθνολόγος Κων/νος Φίλης

Του Αντρέα Πολυκάρπου

Την αποχώρηση των στρατευμάτων από τη Συρία ανήγγειλε την Τετάρτη ο αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μετά την άτακτη φυγή του ISIS από το τελευταίο του αστικό θύλακα στη Συρία την ώρα που το Πεντάγωνο διαφωνεί με την πρόθεσή του να αποσύρει τα αμερικανικά στρατεύματα από τη χώρα.

Λίγες ημέρες αφότου οι δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους ηττήθηκαν από τους Κούρδους μαχητές από το Hajin, στην επαρχία Ντέιρ εζ-Ζορ, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε: «Νικήσαμε το ISIS στη Συρία». Μάλιστα, έσπευσε να διευκρινίσει ότι αυτή ήταν και η μόνη αιτία που οι ΗΠΑ είχαν παρουσία στη Συρία, κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του.

Σύμφωνα, πάντως,  με τους New York Times, ο Ντόναλντ Τραμπ σκέπτεται να αποσύρει τους περίπου 2.000 Αμερικανούς αξιωματικούς που βρίσκονται εδώ και τέσσερα χρόνια στη Συρία.

Δεν καθορίζουν το μέλλον της Συρίας ΗΠΑ- Ρωσία

Σε επικοινωνία που είχαμε με το διεθνολόγο κο. Κωνσταντίνο Φίλη μας ανέφερε ότι ο αμερικανικός Πρόεδρος σκέφτεται την αποχώρηση του στρατού των ΗΠΑ λόγω και της παρατεταμένης παραμονής του στη Συρία αλλά και λόγω των προηγούμενων επεμβάσεων του σε Ιράκ και Αφγανιστάν.

Στο Αφγανιστάν βρίσκονται εδώ και 18 χρόνια και αυτό δημιουργεί δύο σχολές σκέψεις: Από τη μια αυτοί που θεωρούν ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να αποσυρθούν αλλά και να επιλέγουν τους χώρους που θα διατηρούν παρουσία και από την άλλη μία σχολή σκέψης που υποστηρίζει ότι αν οι ΗΠΑ αποχωρήσουν από τη Συρία τότε θα αφήσουν κενό το οποίο θα καλύψουν η Ρωσία και το Ιράν. 

Από την άλλη, ο κος Φίλης μας τόνισε ότι δεν υφίσταται το τέλος του πολέμου αλλά υπάρχει μια κατάσταση σταθεροποίησης με πολλούς αστερίσκους και η οποία σταθεροποίηση θα έχει πολλές διακυμάνσεις. Συγκεκριμένα, δεν υπάρχει σταθεροποίηση της κατάστασης αλλά γίνεται μια προσπάθεια προς αυτόν το σκοπό.

Σε ερώτηση μας αναφορικά με το διαμοιρασμό της Συρίας, ο κος Φίλης μας ανέφερε ότι ο διαμοιρασμός δεν εξαρτάται ούτε από τη Ρωσία αλλά ούτε και από τις ΗΠΑ αφού σημαντικά συμφέροντα έχουν τόσο το Ιράν όσο και η Σαουδική Αραβία. Η Ρωσία, μάλιστα φαίνεται να έχει σημαντικότερο ρόλο από τις ΗΠΑ αλλά και πάλι δεν αποτελεί υπόθεση μόνο των δύο αυτών δυνάμεων.

Απαιτείται, μάλιστα, συμφωνία και άλλων δυνάμεων οι οποίες δεν ελέγχονται από ΗΠΑ και Ρωσία. Π.χ. το Ιράν είναι ένας περιφερειακός παίκτης που «παίζει» μόνος του και δεν είναι έυκολος ο διαμοιρασμός ανάμεσα στις δύο χώρες αφού δεν καθορίζουν αυτές τις τύχες της Συρίας.

Τι συμβαίνει, όμως, στη Συρία εδώ και 7 χρόνια; Ας δούμε τι άλλαξε και ποιες διπλωματικές διαβουλεύσεις έλαβαν χώρα από τότε που η Αραβική Άνοιξη αντιτάχθηκε στον Άσαντ…

Το χρονικό ενός αιματηρού πολέμου                                                                 

Όταν πριν 7 χρόνια και συγκεκριμένα το Μάρτιο του 2011, ξεκινούσε η λεγόμενη Αραβική Άνοιξη μετά τη μαζική διαδήλωση μπροστά στο δικαστήριο της Ντέρα, κανείς δεν φανταζόταν το εύρος του πολέμου στη Συρία, τις σφαγές, τους πρόσφυγες, τους νεκρούς και τις βιαιότητες σε όλην την Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία.

Στις 17 Μαρτίου, οι διαδηλωτές εξεγέρθηκαν εναντίον του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ, που κατείχε την εξουσία από το 2000 διαδεχόμενος τον πατέρα του. Οι πρώτες σφαίρες έπεσαν από την αστυνομία και τότε οπλίστηκε μια ολόκληρη στρατιά τρομοκρατών, διαδηλωτών και κυβερνητικών στρατευμάτων.  Την ίδια στιγμή το διπλωματικό παζάρεμα για τη Συρία μεταξύ ΗΠΑ- Ρωσίας και των συμμάχων τους δίνει και παίρνει.

Ο εμφύλιος και η αραβική άνοιξη

Ο Συριακός εμφύλιος πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη από το Μάρτιο του 2011 όταν στο πλαίσιο της Αραβικής Άνοιξης ο Άσαντ διέταξε τις δυνάμεις καταστολής  να καταστείλουν την εξέγερση.

Εκτελέσεις εν ψυχρώ, εγκλήματα πολέμου και εκκαθαρίσεις αντικυβερνητικών έλαβαν χώρα την πρώτη αυτή περίοδο με τον Άσαντ μέχρι σήμερα να κατηγορεί τις ένοπλες παρακρατικές συμμορίες για την πρόκληση των ακροτήτων.

Στα τέλη του 2011, πολίτες και λιποτάκτες του στρατού σχημάτισαν  παραστρατιωτικές μονάδες, οι οποίες ξεκίνησαν ένοπλες επιθέσεις κατά του συριακού στρατού. Οι αντάρτες ενοποιήθηκαν κάτω από τη σημαία του Ελεύθερου Συριακού Στρατού και αργότερα ενώθηκαν και δημιούργησαν το Συριακό Εθνικό Συμβούλιο (SNC) και αντιτάσσονταν στο καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ .

Η σύγκρουση πολύ νωρίς πήρε θρησκευτικές προεκτάσεις αφού τα στρατεύματα της αντιπολίτευσης ήταν υπό την καθοδήγηση σουνιτών μουσουλμάνων, ενώ τα κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης είναι αλαουίτες μουσουλμάνοι.

Ο ένας πολεμά τον άλλο

Στη Συρία συναντάμε ένα πρωτόγνωρο κλίμα πολέμου. Τον πόλεμο μεγάλων δυνάμεων, κυβερνητικών σταρτευμάτων και τοπικών ομάδων. Οι ΗΠΑ εναντίον της Ρωσίας, τα σουνιτικά θεοκρατικά κράτη της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ εναντίον του σιϊτικού θεοκρατικου κρατους του Ιράν και της Χεζμπολάχ, όπως επίσης η Τουρκία εναντίον των Αράβων εθνικιστών και των Κούρδων.

Τον Ιανουάριο του 2012 τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο σοβαρά αφού κάνει την εμφάνιση της μια νέα αντάρτική στρατιωτική ομάδα, η οποία συνδέεται με την Αλ Κάιντα, το μέτωπο Άλ Νούσρα. Ο Άλ Ζαουάχρι τότε καλεί τους μουσουλμάνους σουνίτες να υποστηρίξουν την Συριακή επανάσταση.

Τον Φεβρουάριο του ίσιου έτους ο ΟΗΕ καλεί τον Ασάντ να παραιτηθεί, αλλά η Ρωσία και η Κίνα ασκούν βέτο και αρχίζουν να δείχνουν τις πραγματικές τους προθέσεις.

Από την άλλη, βρίσκονται 60 χώρες μεταξύ των οποίων η Βρετανία, Γαλλία, Σαουδική Αραβία, Τουρκία, ΗΠΑ που ανακηρύσουν το Συριακό συμβούλιο (SNC) νόμιμο εκπρόσωπο της Συρίας.

Η Σαουδική Αραβία και οι χώρες του Κόλπου ανακοινώνουν την στήριξη και την οικονομική ενίσχυση με την δημιουργία ενός ταμείου για την χρηματοδότηση του Ελεύθερου Συριακού Στρατού.

Οι ΗΠΑ και Βρετανία ανακοινώνουν νέες κυρώσεις για το καθεστώς Άσαντ, αλλά η Ρωσία και Κίνα συνεχίζουν να ασκούν βέτο.

Τον Οκτώβριο, η Υπουργός εξωτερικών της ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον δηλώνει ανοιχτά ότι το μέτωπο Αλ Νούσρα είναι μια ακόμα τρομοκρατική οργάνωση.

Στα μέσα Ιανουαρίου του 2012, ο Άσαντ προβαίνει σε μιαν κίνηση «ανακωχής» και χορηγεί γενική αμνηστία για όλα τα εγκλήματα που τελέστηκαν από το  2011 μέχρι τις 15 Ιανουαρίου 2012 και αφορά σε όσους διαδήλωσαν ειρηνικά, αυτούς που έφεραν χωρίς άδεια όπλα αλλά και όσους τα παραδώσουν στις Αρχές ως τα τέλη του μήνα, ενώ αμνηστεύονταν και οι λιποτάκτες αν επέστρεφαν ως τις 31 Ιανουαρίου.

Δημιουργία Ισλαμικού κράτους

Το 2013, ακούγεται για πρώτη φορά η λέξη Τζιχαντιστής. Οι Τζιχαντιστές κυριαρχούν στην Αντιπολίτευση και το καθεστώς Ασάντ ανακτά την στρατιωτική πρωτοβουλία. Ο Αμπού Μπακαρ αλ Μπαγκντάντι, ηγέτης της Αλ Κάιντα, στο Ιράκ, αναλαμβάνει την πατρότητα του μετώπου Αλ Νούσρα και ανακοινώνει την συνένωση των δυο οργανώσεων με την ονομασία Ισλαμικό Χαλιφάτο στο Ιράκ και το Λεβάντε (ISIS).

Και στο σημείο αυτό αρχίζει να ξετυλίγεται το νήμα: Την άνοιξη δημοσιεύεται μια φωτογραφία που δείχνει τις σχέσεις της Αμερικής με τους Τζιχαντιστές. Συγκεκριμένα ο Γερουσιαστης Μακέϊν εμφανίζεται σε φωτογραφία με αντάρτες του Ελεύθερου Συριακού στρατού (FSA) ανάμεσά τους και ο ηγέτης των τζιχαντιστών.

Σημαντικό ρόλο στην περιοχή απέκτησαν και οι Κούρδοι της Συρίας πετυχαίνοντας το Νοέμβρη του 2013 μετά από αιώνες την αυτονομία τους χωρίς, όμως,  το Δυτικό Κουρδιστάν να αναγνωριστεί επίσημα ως αυτόνομο κράτος από την Συριακή κυβέρνηση, ενώ οι Κούρδοι μαχητές παίρνουν μέρος στις μάχες κατά του ISIS.

Ο εμφύλιος πόλεμος αλλάζει μορφή

Το 2014, η προέλαση του Ισλαμικού κράτους στο Ιράκ πυροδοτεί ριζική αλλαγή στις προτεραιότητες της διεθνούς κοινότητας. Μεγάλες δυνάμεις της Συρίας επιτίθενται στον ISIS ενώ η Αλ Κάιντα αποστασιοποιείται από τη νέα τρομοκρατική οργάνωση.

Η Τουρκία δηλώνει ότι δεν στηρίζει τους ISIS θεωρώντας τους τρομοκρατική οργάνωση μετά και την κατάκτηση της πόλης Κεσάμπ. Ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός έχει διασπαστεί. Τον Μάιο, μετά από μάχη τριών ετών ο Συριακός στρατός του Ασάντ καταλαμβάνει την Χομς. Τον Ιούνιο, το ISIS καταλαμβάνει την Μοσούλη και το Τικρίτ, αλλάζει το όνομα του σε Ισλαμικό Κράτος και κηρύσσει την ίδρυση του Παγκόσμιου Χαλιφάτου.  Μετά από αυτή την κίνηση διάφορες τρομοκρατικές ομάδες όπως η Ανσάρ Αλ Σαρία (Λιβύη), οι Ταλιμπάν, και η Μπόκο Χαράμ (Νιγηρία) ορκίστηκαν πίστη στο νέο χαλίφη. Τότε και η Αλ Κάιντα που τηρούσε εχθρική στάση προς το ισλαμικό κράτος, τάχθηκε υπέρ του.

Στη Συρία, ο Ασάντ κερδίζει έδαφος ενώ στις περιοχές που κατέχει η ειρήνη και η ασφάλεια επιστρέφει. Πλέον οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν το Ισλαμικό Κράτος, ενώ το Ισλαμικό Κράτος καταστρέφει σημαντικές αρχαιότητες.

Πεδίο μάχης το Χαλέπι: Η καρδιά της οικονομίας

Το 2015, το Χαλέπι ήταν η σημαντικότερη περιοχή αντιπαράθεσης των αντιμαχόμενων δυνάμεων της Αντιπολίτευσης που τώρα είχαν διαχωριστεί αλλά και κατά των δυνάμεων  του Ασάντ. Οι Κούρδοι αντάρτες απωθούν τους τζιχαντιστές από το Κομπάνι, ενώ το Μάιο μέχρι τον Αύγουστο, το Ισλαμικό Κράτος καταλαμβάνει την Παλμύρα και καταστρέφει αρχαιότητες προκαλώντας αποτροπιασμό σε όλο τον κόσμο.

Το Σεπτέμβριο, η Ρωσία μπαίνει ενεργά και φανερά στο παιχνίδι  ξεκινώντας αεροπορικές επιδρομές εναντίον των ανταρτών στη Συρία. Τον Οκτώβριο δημιουργήθηκε το (FDS), οι Δημοκρατικές Δυνάμεις της Συρίας οι οποίες πολεμούν κατά του ISIS και συγκεκριμένα κατά του ISIL, με στόχο τη δημιουργία μιας κοσμικής, δημοκρατικής και ομοσπονδιακής Συρίας σε συνεργασία με τις κουρδικές δυνάμεις.

Εκεχειρία και κατάπαυση του πυρός

Τον 2016, η Ρωσία εξακολουθεί να προσπαθεί να ενισχύσει τον Άσαντ μέσα στη Συρία την ώρα που στη μαστιζόμενη χώρα υπάρχει ένα λεγόμενο  Ασαντστάν κι ένα Κουρδιστάν ενώ περιοχές κατέχει επίσης και ο ISIS.

Τον Σεπτέμβριο, οι υπουργοί Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Τζον Κέρι και της Ρωσίας Σεργκέι Λαβρόφ ανακοίνωσαν ένα σχέδιο για την κήρυξη εκεχειρίας στη Συρία στη Γενεύη. Η εκεχειρία έληξε μια εβδομάδα μετά με την Αμερική να είναι εξοργισμένη με τις ειδήσεις περί του βομβαρδισμού μιας πομπής φορτηγών με ανθρωπιστική βοήθεια κοντά στο Χαλέπι της Συρίας.

 Υπό τον έλεγχο των ανταρτών στο Χαλέπι παραμένουν μόνο δύο σημαντικές συνοικίες, η Σουκάρι και η αλ-Μασάντ μαζί με μια χούφτα μικρών συνοικιών ενώ οι αντάρτες αποσύρθηκαν από άλλες έξι σημαντικές συνοικίες του Χαλεπίου έναντι της προέλασης του στρατού του Ασάντ.

Ο συριακός στρατός, παράλληλα, ανακοινώνει την κατάπαυση του πυρός που θα τεθεί σε ισχύ, στις 30 Δεκεμβρίου με εγγυήτριες δυνάμεις την Ρωσία και την Τουρκία.  Από τη συμφωνία αποκλείεται το Ισλαμικό Κράτος, το πρώην Μέτωπο αλ-Νούσρα και οι ένοπλες οργανώσεις που συνδέονται με αυτά.

Επιστροφή προσφύγων

Το 2017, η συριακή κυβέρνηση κατηγορήθηκε από την Διεθνή αμνηστία ότι σε όλη την περίοδο της κρίσης εκτελέστηκαν σε συριακή φυλακή πάνω από 13000 αιχμάλωτοι. Οι εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν στη φυλακή Σαϊντνάγια κυρίως από το 2011 έως το 2015. Η πλειονότητα των εκτελεσμένων ήταν άμαχοι που ήταν αντίθετοι στο καθεστώς του προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ. To Φεβρουάριο μετά την ανακατάληψη της πόλης Αλ Μπαμπ, από τον τουρκικό στρατό, τελευταίου προπυργίου της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος στην επαρχία Χαλέπι, 70 χιλιάδες  Σύροι έχουν επιστρέψει σε αυτές τις επαρχίες ενώ άλλοι 100 χιλιάδες  πρόσφυγες επέστρεψαν μέχρι τα τέλη του 2017.

Οι ΗΠΑ, το Μάρτιο, ανέπτύξαν αρκετές εκατοντάδες πεζοναύτες με πυροβόλα όπλα, στη Συρία, στο πλαίσιο της επιχείρησης για την εκδίωξη του Ισλαμικού Κράτους από τη πρωτεύουσά του, τη Ράκα.] Κατά την διάρκεια του Μαρτίου συνάντηθηκαν οι στρατηγοί των τριών Αρχηγών Γενικών Επιτελείων, ΗΠΑ-Ρωσίας και Τουρκίας, στην τουρκική πόλη της Αντάλυας στις 7 Μαρτίου. Ο στρατηγός Τζόζεφ Ντάνφορν, των ΗΠΑ, ο στρατηγός Βαλερύ Γερασίμοφ της Ρωσίας και ο στρατηγός Χουλουσί Ακάρ της Τουρκίας συναντήθηκαν και συμφώνησαν για τον συντονισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην Συρία. Η απόφαση, όμως,των ΗΠΑ να στηρίξει τους Κούρδους αντάρτες ενόχλησε την Τουρκία, που θεωρεί το YPG τρομοκρατική οργάνωση και παρακλάδι του Τουρκικού ΡΚΚ.

Την ίδια στιγμή, ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός (FSA), χάνει την εμπιστοσύνη των Δυτικών, λόγω της ακραίας ριζοσπαστικοποίησής του στο Ισλάμ ενώ αποτελείται από συμμορίες ισλαμιστών και Τουρκμένων, που πολεμάνε για να μετατρέψουν τη Συρία σε προτεκτοράτο της νέας «Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».

Οι ΗΠΑ, όμως, βάζουν φραγμούς σε αυτές τις βλέψεις και ζητούν τη δημιουργία Κουρδικού κράτους στη Συρία.

Τον Μάϊο η αντιπαράθεση Τουρκίας - ΗΠΑ οξύνθηκε με αφορμή την απόφαση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, να εξοπλίσει με όπλα τους Κούρδους μαχητές των δυνάμεων YPG της Συρίας και να αναλάβουν αυτοί στο πλαίσιο των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) και όχι ο τουρκικός στρατός, την επιχείρηση για την ανακατάληψη της Ράκα.

Οι ΗΠΑ, παράλληλα, ξεκίνησαν επίθεση κατά της Συρίας με βομβαρδισμούς που χαρακτηρίστηκαν επίθεση κατά κυρίαρχου κράτους από τον πρόεδρο της Ρωσίας Βαλντιμιρ Πούτιν. Η Ρωσία, ταυτόχρονα, ανέστειλε τη συμφωνία αεροπορικής ασφάλειας πάνω από τη Συρία και ζήτησε επείγουσα σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ενώ η Γαλλία με την υποστήριξη της Μεγάλης Βρετανίας χαρακτήρισε την επίθεση των ΗΠΑ ως «Προειδοποίηση προς ένα εγκληματικό καθεστώς».

Τον Ιούνιο του 2017 οι χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Υεμένη, η Λιβύη και το Μπαχρέιν) ανακοίνωσαν ότι διέκοψαν τις σχέσεις τους με το Κατάρ κατηγορώντας το ότι υποστηρίζει την Τρομοκρατία.

Την 9η Ιουλίου 2017, ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και πρωθυπουργός του Ιράκ, Χάιντερ αλ-Αμπάντι ανακοίνωσε τη νίκη κατά του Ισλαμικού Κράτους στην πόλη της Μοσούλης έπειτα από 8 μήνες.

Στις 16 Οκτωβρίου ξέσπασαν μάχες νότια του πλούσιου σε κοιτάσματα πετρελαίου Κιρκούκ με ανταλλαγές πυρών πυροβολικού ανάμεσα στους Κούρδους και τις δυνάμεις της ιρακινής ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Οι άντρες των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), της συμμαχίας μεταξύ Κούρδων και Αράβων που στηρίζεται από τις δυνάμεις των ΗΠΑ, ανακοίνωσαν την απελευθέρωση της Ράκα στις 17 Οκτωβρίου 2017, ύστερα από τις πολύμηνες μάχες κατά των τζιχαντιστών.

Μέχρι σήμερα, εξακολουθεί να είναι άγνωστο αν η Ράκα, τελικώς παραδοθεί στο RCC και θα αποτελεί μέλος της αυτόνομης Ροζάβα, γεγονός που ανησυχεί την Τουρκία η οποία έχει κηρύξει πόλεμο στο Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK).

 2018

Στις 19 Ιανουαρίου έχοντας ως κύριο λόγο την προφύλαξη των συνόρων με την Συρία, εισέβαλε ο Τουρκικός στρατός στην Συρία με κύριο στόχο την πόλη Αφρίν. Εθελοντές από την Ευρώπη είχαν ξεκινήσει να μάχονται υπέρ των Κούρδων, προερχόμενοι από διάφορες χώρες του κόσμου. Συνολικά, οι αντάρτες και ο Τούρκικος στρατός έχουν αιχμαλωτίσει περίπου 20 χωριά και όλα στα συριο-τουρκικά σύνορα.

Δείτε στο χάρτη τι ελέγχει και ποιος αυτή τη στιγμή στη Συρία:

συρια χαρτης

συρια 45