14η Αυγούστου: H μέρα που χάθηκε ο H(Hλιος)elios (Φωτός - Βίντεο - Χάρτες)

14η Αυγούστου: H μέρα που χάθηκε ο H(Hλιος)elios (Φωτός - Βίντεο - Χάρτες)

Δεκατέσσερα χρόνια μετά την αεροπορική τραγωδία

Του Γιώργου Μιχαηλίδη

Την 14η  Αυγούστου 2005  η αποφράδα ημέρα της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου. 121 ψυχές (οι 115 ανέμελοι ταξιδιώτες) επιβιβάστηκαν σε ένα αεροπλάνο για τις καλοκαιρινές τους διακοπές, αλλά η μοίρα έπαιξε τραγικό παιχνίδι. Ήταν τα θύματα μιας εκ των μεγαλύτερων αεροπορικών τραγωδιών ανά το παγκόσμιο με αεροπλάνο τύπου Boeing 737 -31S. Το πρωϊνό εκείνο μαυροφορέθηκε η Κύπρος για δεύτερη φορά μετά το 1974, ενώ αλύπητα χτυπήθηκε η κοινότητα Παραλιμνίου με 12 μόνιμους κάτοικους και άλλους τέσσερεις με καταγωγή από το Παραλίμνι.
 
 
 
Το αεροπορικό δυστύχημα αυτό αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας από ομάδες ειδικών και τέθηκαν νέες νόρμες ασφαλείας για την αεροπλοϊα
 
Helios crash area el
 
Έτσι έγινε 
 
Το αεροπλάνο που εκτελούσε την πτήση HCY 522 Λάρνακα - Πράγα (πρωτεύουσα Τσεχίας) με ενδιάμεσο σταθμό το Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» στην Αθήνα αναχώρησε από το Αεροδρόμιο Λάρνακας στις 09:07 το πρωί της Κυριακής 14 Αυγούστου 2005. Στις 10:37 το πρωί εισήλθε στο FIR Αθηνών, αλλά τότε χάθηκε από τα ραντάρ και την επικοινωνία με τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας. Όταν στην Αθιήνα διαπιστώθηκε ότι όντως δεν υπήρχε επικοινωνία με το αεροσκάφος ο Αρχηγός Γενικού Επιτελείου Εθνικής  Άμυνας (Γ.Ε.Ε.Θ.Α.) διέταξε όπως απογειωθούν μαχητικά για εντοπισμό του σκάφους.
 
 
Άμεσα, στις 11:05 απογειώθηκαν από τη Νέα Αγχίλαο δυο αεροσκάφη F-16 τα οποία προσέγγισαν το αεροσκάφος και διαπίστωσαν ότι ο συγκυβερνήτης του αεροσκάφους είχε χάσει τις αισθήσεις του, ο κυβερνήτης δεν ήταν στη θέση του ενώ ενεργοποιήθηκε το σύστημα παροχής οξυγόνου με μάσκες (οι μάσκες ήταν κάτω). Το αεροσκάφος μέχρι εκείνη τη στιγμή πετούσε με τον αυτόματο πιλότο.
 
 
Ο ηρωϊκός Α. Προδρόμου
 
Όπως είδαν οι πιλότοι των F-16, το ακυβέρνητο αεροσκάφος κατευθύνθηκε προς το νησί της Εύβοιας, όταν έστριψε νότια και στις 11:41 ο αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου που κατείχε πτυχίο πιλότου επιχείρησε να πάρει τον έλεγχο του αεροπλάνου. Μετά από λίγο όμως τα καύσιμα του αεροπλάνου τελείωσαν με συνέπεια να χαθεί στις 11:50 ο αριστερός  κινητήρας και στις 12:00 ο δεξιός. Στις 12:05 το αεροσκάφος συνετρίβη στην ορεινή περιοχή Γραμματικό στην Αττική.
 
1280px Flight path of Helios 522 el.svg
 
Τα θύματα 
 
 
Στο αεροσκάφος επέβαιναν συνολικά 115 επιβάτες και εξαμελές πλήρωμα με κυβερνήτη τον Γερμανό Χανς Γιούργκεν Μέρτεν και συγκυβερνήτη τον Χαράλαμπο Χαραλάμπους. Με βάση τον κατάλογο επιβατών οι 67 επιβάτες θα αποβιβάζονταν στην Αθήνα και οι υπόλοιποι είχαν τελικό προορισμό την Πράγα. Όπως δημοσιοποιήθηκε στον κατάλογο ήταν 93 ενήλικες και 22 άτομα κάτω των 22 ετών. Οι 103 ήταν Ελληνοκύπριοι και ελάχιστοι Αρμένιοι και 12 Έλληνες υπήκοοι. Από το σημείο συντριβής ανασύρθηκαν 118 πτώματα, τα πλείστα απανθρακωμένα από την πυρκαγιά που ξέσπασε μετά από τη συντριβή. Μέσα από τις νεκροτομές προέκυψε ότι όλοι οι επιβάτες και το πλήρωμα ήταν ζωντανοί κατά την ώρα της συντριβής όμως δεν έγινε γνωστό εάν διατηρούσαν τις αισθήσεις τους. Ταυτοχρόνως οι τοξικολογικές εξετάσεις δεν ανέδειξαν κατά πόσον ήπιαν ή εισέπνευσαν κάποια ουσία. Η αναγνώριση των πτωμάτων έγινε με DNA από δείγμα συγγενών Α Βαθμού. Όσοι αναγνωρίστηκαν μεταφέρθηκαν στην Κύπρο και ενταφιάστηκαν.
 
HLIOS1
 
Τα αίτια και το πόρισμα
 
Οι συγγενείς και η κοινή γνώμη ζητούσε να μάθει τα αίτια αυτού του τρομερού αεροπορικού δυστυχήματος. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις υπήρξε απότομη αποσυμπίεση του εσωτερικού του αεροσκάφους, αφού ανάμεσα στα θύματα υπήρχαν πάρα πολλά που φορούσαν μάσκες οξυγόνου. Το αεροσκάφος είχε ιστορικό προβλημάτων αφού σύμφωνα με τις έρευνες το πρόβλημα ήταν στο σύστημα κλιματισμού. Ωστόσο, οι ειδικοί δεν μπόρεσαν να   εξηγήσουν: Πρώτο: Την πτώση λόγω της βλάβης. Δεύτερο: Δεν μπόρεσε ο κυβερνήτης να αντιμετωπίσει το πρόβλημα κατεβαίνοντας σε χαμηλό ύψος. Τρίτο: Γιατί ο κυβερνήτης δεν βρισκόταν στη θέση του. Τα «μαύρα κουτιά» του αεροπλάνου που κατέγραψαν το ιστορικό της πτήσης βρέθηκαν και στάληκαν στη Γαλλία για ανάλυση.
 
Το πόρισμα Ακριβού Τσολάκη
 
Δεκατέσσερεις μήνες μετά τη συντριβή τον Οκτώβριο του 2006 δόθηκε στη δημοσιότητα το πόρισμα της Ελληνικής Ειτροπής Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων και Συμβάντων με επικεφαλής τον Ακριβό Τσολάκη. Στο πόρισμα αναφέρθηκαν τα εξής:
 
1135097227648 10403928
 
Eνεργά αίτια πτώσης
  • Συνυπευθυνότητα των μηχανικών που έλεγξαν το αεροσκάφος για την τελευταία πτήση και τους χειριστές του αεροπλάνου της πτήσης HCY522 για διόρθωση των ρυθμίσεων, κυρίως της ρύθμισης manual στον ρυθμιστή συμπίεσης. Στα εγχειρίδια των μηχανικών του Boeing δεν υπήρξε σαφής ένδειξη για την ρυθμιση  στο διακόπτη manual .
  • Ευθύνη στους χειριστές γιατί δεν προέβησαν στις διορθωτικές κινήσεις παρά τις προειδοποιήσεις που λάμβαναν. Ωστόσο, σε ελάχιστο χρόνο οι χειριστές προσβλήθηκαν από υποξαιμία και έχασαν τον έλεγχο του αεροσκάφους.
  • Το σύστημα ενεργειών του πληρώματος και  η συνεννόηση με τους αεροσυνοδούς στην καμπίνα επιβατών. Όπως διαπιστώθηκε δεν υπήρξε καμιά εκπαίδευση για αντιμετώπιση σοβαρού συμβάντος όπως η χρήση μασκών οξυγόνου. Το αεροσκάφος για αρκετή ώρα δεν προχωρούσε σε κάθοδο και συνέχισε στο ίδιο ύψος.
  • Τελικό αίτιο της πτώσης ήταν η έλλειψη καυσίμων ως απόρροια όλων όσων συνέβησαν.
 
 
Λανθάνοντα αίτια πτώσης
  • Η διαχρονική και η λανθάνουσα λειτουργία του Τμήματος Πολιτικής Αεροπορίας δεν εξασφάλιζαν το απαραίτητο επίπεδο εποπτείας.
  • Οι ελλείψεις σε θέματα εκπαίδευσης, ελέγχου ποιότητας και ανεπάρκειας από την αεροπορική εταιρεία Helios λόγω και της ανεπάρκειας του Τμήματος Πολιτικής Αεροπορίας.
  • H Boeing παρά τα συναφή συμβάντα και υποδείξεις δεν προχώρησε σε επαρκή και διορθωτικά μέτρα για να επιλυθούν αυτά τα συμβάντα και τραγωδίες.
  • Οι ευρωπαϊκοί και διεθνεις οργανισμοί JAA, ICAO και ΕΑSA παρά το γεγονός ότι από το 1999 μέχρι τον Αύγουστο του 2005 διαπίστωσαν πολλά και επαναλαμβανόμενα προβλήματα στην Εταιρεία στο Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας και την Αεροπορική Βιομηχανία της Κύπρου δεν έλαβαν τα δέοντα αποτελεσματικά μέτρα δείχνοντας ανοχή.
 
Το τραγικό δυστύχημα οδήγησε σε κανόνες ασφαλείας που αφορούν τις ακόλουθες παραμέτρους:
  • Σύσταση για να τοποθετηθούν σε όλα τα πιλοτήρια αεροσκαφών κάμερες που να μεταφέρουν εικόνες σε καμπίνα επιβατών σε μέρος που ελέγχουν οι αεροσυνοδοί ώστε να βλέπουν την κατάσταση των πιλότων
  • Καταγραφή όλων των συνομιλιών που γίνονται μεταξύ αεροσκαφών και εδάφους ακόμα και με τα τεχνικά τμήματα ή γραφεία των εταιρειών.
  • Αντικατάσταση των καταγραφέων φωνής στα πιλοτήρια αεροσκαφών και των σχετικών κανονισμών ώστε να καταγραφούν και αποθηκεύουν τις συνομιλίες και τους ήχους στο πιλοτήριο καθόλη τη διάρκεια της πτήσης και όχι μόνο τα τελευταία 30 λεπτά ή δυο ώρες για ταξίδια μεγάλων αποστάσεων.
  • Ειδική εκπαίδευση όλων των πληρωμάτων αεροπορικών εταιρειών σε σοβαρά περιστατικά όπως αποσυμπίεση με χρήση μασκών. Η εκπαίδευση πρέπει να προβλέπει τις ενέργειες που θα γίνουν για ασφαλή προσγείωση ακόμα και εάν οι χειριστές τεθούν εκτός μάχης.
  • Εκπαίδευση όλων των χειριστών και πληρωμάτων για την αναγνώριση της «ύπουλης υποξείας» και στις άμεσες ενέργειες.
  • Έκδοση παγκόσμιου κανονισμού από την ΙCAO που να καθορίζει το μέγιστο χρόνο που πρέπει να αναμένουν οι Ελεγκτές Εναέριας Κυκλοφορίας και να σημάνουν συναγερμό όταν ένα αεροσκάφος δεν ανταποκρίνεται.
  • Πολιτική απόφαση για άμεσα και αποτελεσματικά μέτρα σε παγκόσμιο (ICAO) και ευρωπαϊκό επίπεδο (EASA - JAA) ώστε σε περιπτώσεις σοβαρών ελλείψεων σε θέματα ασφάλειας στις εποπτικές Αρχές οι οργανισμοί να έχουν εξουσία τοποθέτησης τοποτηρητών.

ilios aeroplano 1 new

Η δίκη 
Πέντε ηγετικά στελέχη της Helios με κατηγορίες ανθρωποκτονίες και πρόκλησης θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης ξεκίνησε στη Λευκωσία στις 17 Σεπτεμβρίου 2009.
 
Το Πρωτοδικείο Αθηνών έκρινε ένοχους τους Δημήτρη Πανταζή, Γιώργο Κικκίδη, Ιάνκο Στοιμένοβ και Άλαν Ίργουιν, όλοι στελέχη της εταιρίας «Ήλιος», χωρίς ελαφρυντικά για τη συντριβή του αεροσκάφους. Το Πλημμελειοδικείο επέβαλε καταδίκη ενός χρόνου για κάθε απώλεια ζωής, συν τρία χρόνια ποινή βάσης, που αφορά την ενοχή τους με την ανθρωποκτονία εξ αμελείας. Η συνολική ποινή των στελεχών της εταιρίας είναι 124 χρόνια.
Το Πλημμελειοδικείο αποσύρθηκε για να αποφασίσει κατά πόσο η ποινή θα είναι εξαγοράσιμη, όπως ζήτησαν οι συνήγοροι των καταδικασθέντων και ταυτόχρονα κατά πόσο η ποινή θα έχει ανασταλτικό χαρακτήρα μέχρι την εκδίκαση της έφεσης. Η πρόταση για έκτιση φυλάκισης είναι τα δέκα έτη.
 
 
 
Το Φεβρουάριο του 2013 το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων επέβαλε δεκαετείς ποινές φυλάκισης, εξαγοράσιμες έναντι 80.000 ευρώ εκάστη, σε τρεις από τους τέσσερις κατηγορουμένους