Βία στην οικογένεια: Η κατάσταση στην Κύπρο - Τι λένε θύματα για την Αστυνομία

Βία στην οικογένεια: Η κατάσταση στην Κύπρο - Τι λένε θύματα για την Αστυνομία

1768 υποθέσεις χειρίστηκε ο ΣΠΑΒΟ το 2018 - Το προφίλ του θύματος & του θύτη

Της Άντρης Θρασυβούλου

Ποια είναι η κατάσταση σε ότι αφορά την ενδοοικογενειακή βία στην Κύπρο; Eίναι τελικά ο χειρισμός αντιμετώπισης των θυμάτων βίας στην οικογένεια από την Αστυνομία, ικανοποιητικός; Ποιό είναι το προφίλ του θύματος και του θύτη;Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θέσαμε ενώπιον του Συνδέσμου Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ).

Όπως αναφέρει στο Newsbomb, η Επιστημονική Διευθύντρια Προγραμμάτων για την Ενδοοικογενειακή Βία ΣΠΑΒΟ, Kοινωνική Λειτουργός με εξειδίκευση σε Θέματα ενδοοικογενειακής βίας και παιδικής προστασίας, Δρ Άντρη Ανδρονίκου, «αποτελεί μια πραγματικότητα ότι έχουμε κάνει πολύ σημαντικά βήματα ειδικότερα στον τομέα της Νομοθεσίας αλλά και του τρόπου αντιμετώπισης των υποθέσεων ενδοοικογενειακής βίας από την Αστυνομία ιδιαίτερα στη δημιουργία ειδικών εκπαιδευμένων ομάδων και τμημάτων καθώς και στην εφαρμογή των διαδικασιών λήψης καταθέσεων». 

Ωστόσο, όπως σημειώνει η κ. Ανδρονίκου, «υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης εφόσον όπως διαπιστώνουμε δεν έχει οριστεί ικανοποιητικός αριθμός εξειδικευμένων επαγγελματιών για διαχείριση των περιστατικών, σε σχέση με τις καταγγελίες πολύ μικρός αριθμός των δραστών φθάνει στη ποινική δικαιοσύνη ενώ οι ποινές που επιβάλλονται είναι πολύ χαμηλές σε σχέση με τη σοβαρότητα του αδικήματος της βίας στην οικογένεια, όπως προνοείται στο σχετικό νόμο».

Αντίστοιχα, όπως αναφέρει η ίδια, οι αναφορές που δέχεται ο ΣΠΑΒΟ από τα θύματα κάνουν λόγο κυρίως για ελλιπή ανταπόκριση της Αστυνομίας ως προς το χρόνο προσέλευσης στο χώρο όπου διεξάγεται ένα περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας, παρακίνηση των θυμάτων για επιστροφή στο σπίτι και ανεύρεση τρόπων συμφιλίωσης με το δράστη και ελαχιστοποίηση του γεγονότος της βίας και των επιπτώσεων στα θύματα.

Διαβάστε όλες τις τοπικές ειδήσεις ΕΔΩ

«Αυτό φαίνεται να συνδέεται κυρίως με κοινωνικές προκαταλήψεις και στερεότυπα που ακόμη καλά κρατούν στην Κυπριακή κοινωνία και χρειάζεται πέρα από την εκπαίδευση η σμίλευση μιας γενικότερης παιδείας στα θέματα ισότητας των φύλων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων», τονίζει η η Επιστημονική Διευθύντρια Προγραμμάτων για την Ενδοοικογενειακή Βία ΣΠΑΒΟ, Kοινωνική Λειτουργός με εξειδίκευση σε Θέματα ενδοοικογενειακής βίας και παιδικής προστασίας.

Ο ΣΠΑΒΟ διαχειρίζεται περίπου 140 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας το μήνα. Αυτό αντιστοιχεί περίπου με πέντε περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας την ημέρα τα οποία δεν είναι απαραίτητα νέα περιστατικά αλλά περιλαμβάνουν και περιπτώσεις που παρακολουθούνται από πριν. Τα τηλεφωνήματα στον Σύνδεσμο είναι καθημερινά. Οι λειτουργοί της γραμμής 1440 χειρίζονται πάντα διακριτικά τα περιστατικά παρέχοντας συμβουλευτική.

Τα στατιστικά

 Από το 2014 -2018 στην Αστυνομία αναφέρθηκαν 4,363 περιστατικά βίας (εντός και εκτός της οικογένειας) ενώ τα τελευταία 15 χρόνια, υπήρξαν πέραν των 37 δολοφονιών γυναικών από συντρόφους ή πρώην συντρόφους.

Αντίστοιχα, σε έρευνα της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια, διαφάνηκε ότι το 28% των γυναικών στην Κύπρο έχουν υποστεί κάποια μορφή βίας από τον νυν ή πρώην σύντροφο ή σύζυγο.

Τα στοιχεία του ΣΠΑΒΟ

Για το 2018 ο ΣΠΑΒΟ χειρίστηκε 1768 υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας. Από αυτές το 19% ζήτησαν καταφύγιο για το θύμα. Το  89% των υποθέσεων αυτών το θύμα ήταν γένους θηλυκού από το οποίο το 72% ζούσαν με το δράστη.  Οι αναφορές των θυμάτων  επικεντρώνονται στην εμφάνιση ψυχολογικής, σωματικής , σεξουαλικής βίας και παραμέλησης από το δράστη.

Από τις αναφορές που υπάρχουν διαφαίνεται ότι στο 62% των περιπτώσεων υπάρχουν παιδιά θύματα ενδοοικογενειακής βίας, είτε παρακολουθώντας την κακοποίηση της μητέρας τους ή και δέχοντας τα ίδια άμεσα ψυχολογική, σωματική και σεξουαλική βία καθώς και παραμέληση. 

Κρίσιμη αποτελεί επίσης και η διαπίστωση ότι στο 89% των περιπτώσεων η βία είναι επαναλαμβανόμενη χρονικά.

Σε ότι αφορά τους δράστες,  το 52%  ήταν ο σύζυγος ή ο σύντροφος του θύματος και στο 11%  ο πρώην σύζυγος ή σύντροφος ενώ στο μεγαλύτερο ποσοστό  58% είχαν Κυπριακή Υπηκοότητα.

Υπάρχει αύξηση ή μείωση περιστατικών συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια;

Σύμφωνα με την κ. Ανδρονίκου, παρουσιάζεται μια αυξητική τάση στα τηλεφωνήματα και στα αιτήματα για βοήθεια γύρω στο 20% τα τελευταία χρόνια. « Αυτό σαφώς δεν μπορεί να θεωρηθεί απαραίτητα ότι αυξάνεται η ενδοοικογενειακή βία στην Κυπριακή κοινωνία αλλά ότι  η βία αναφέρεται πιο συχνά απ ότι στο παρελθόν, ότι είναι περισσότερο γνώριμες  οι υπηρεσίες του ΣΠΑΒΟ και ότι υπάρχει ένα αίσθημα εμπιστοσύνης και ασφάλειας να συζητήσουν μαζί μας γι αυτό που συμβαίνει. Ας μην ξεχνάμε ότι κανείς δεν μπορεί να έχει τους πραγματικούς αριθμούς της βίας στην οικογένεια σε μια χώρα εφόσον είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα που δεν αναφέρεται στην  πραγματική του έκταση. Παραμένει ένας μυστικός αριθμός».

Διαβάστε εδώ τις ειδήσεις της ημέρας

Τα τηλεφωνήματα στη Γραμμή Βοήθειας και τι αφορούν 

Το 2017, η  τηλεφωνική γραμμή 1440 του ΣΠΑΒΟ, δέχτηκε 12,833 κλήσεις: 89% των θυμάτων ήταν γυναίκες και κορίτσια , 85% των δραστών ήταν άντρες , 2% των θυμάτων ήταν εγκυμονούσες , 54% των θυμάτων ήταν σύζυγος ή σύντροφος του δράστη , 16% των θυμάτων ήταν πρώην σύζυγος ή πρώην σύντροφος του δράστη o 61% των θυμάτων ζούσαν με το δράστη , 69% των θυμάτων είχαν παιδιά , 54% των θυμάτων βίωσαν σωματική και ψυχολογική βία , 11% των θυμάτων βίωσαν σεξουαλική βία (συνυπάρχουν, η ψυχολογική και σωματική βία) , 29% των θυμάτων ήταν άνεργες γυναίκες.

Πρέπει κάποιος να καλέσει στην Γραμμή και στη συνέχεια να προχωρήσει σε ραντεβού;

Η γραμμή στήριξης 1440 είναι Παγκύπριας κάλυψης, λειτουργεί 24 ώρες τη μέρα, 7 μέρες την εβδομάδα , στελεχώνεται από επαγγελματίες Ψυχολόγους και Κοινωνικούς Λειτουργούς και παρέχεται ΔΩΡΕΑΝ.

Στη γραμμή μπορεί να αποταθεί κανείς για:

o Στήριξη και Συμβουλευτική σε θέματα που αφορούν σχέσεις στο οικογενειακό και συντροφικό πλαίσιο

o Ενημέρωση για τα δικαιώματα και τις επιλογές τους

o Παραπομπές και Αναφορές σε Κρατικούς Φορείς  για ζητήματα   κακοποίησης ανηλίκων

o Πληροφόρηση για τις υπηρεσίες του Συνδέσμου

o Ενημέρωση και Διασύνδεση με άλλες  υπηρεσίες σύμφωνα με τις ανάγκες

Για ραντεβού με Λειτουργούς του ΣΠΑΒΟ  θα πρέπει αρχικά το άτομο να καλέσει στην γραμμή 1440 να διερευνηθεί το αίτημα και να διευθετηθεί το ραντεβού, το συντομότερο δυνατό.

Ποιο είναι το προφίλ του θύματος και ποιο του θύτη

Προφίλ Γυναικών που κακοποιούνται

Όπως μας εξηγεί η  Επιστημονική Διευθύντρια Προγραμμάτων για την Ενδοοικογενειακή Βία ΣΠΑΒΟ, Kοινωνική Λειτουργός με εξειδίκευση σε Θέματα ενδοοικογενειακής βίας και παιδικής προστασίας, Δρ Άντρη Ανδρονίκου, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο στη βιβλιογραφία και στις έρευνες που έχουν γίνει που να αποδεικνύει ότι, συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ή των κοινωνικoπολιτισμικών χαρακτηριστικών  των γυναικών αυξάνουν τις πιθανότητες να γίνουν θύματα κακοποίησης από τους συντρόφους τους.

Η κατανόηση των στοιχείων που αυξάνουν τις πιθανότητες οι γυναίκες να θυματοποιηθούν σε μια κακοποιητική σχέση, φαίνεται να συνδέονται με συγκεκριμένες μεταβλητές και όχι με  στοιχεία που αφορούν την προσωπικότητα των γυναικών.

Σύμφωνα με την ίδια, οι μεταβλητές αυτές σχετίζονται με τη δυναμική των δυο φύλων και βασίζονται στην εξάρτηση των γυναικών από τους συζύγους τους, στο φόβο που τους δημιουργεί ο σύζυγός τους, στην προσωπική τους ελπίδα ότι ο κακοποιητικός σύζυγος θ’ αλλάξει τη συμπεριφορά του αλλά και στο αίσθημα ντροπής που οι ίδιες αισθάνονται, τόσο με την κακοποίηση που δέχονται όσο και με τη δημοσιοποίηση της, καθώς και με τις προσπάθειές τους ν’ αποφύγουν πιθανές αρνητικές αντιδράσεις του συζύγου τους.

Μερικές από τις μεταβλητές θυματοποίησης είναι :

  1. Η εκτίμηση που έχουν οι ίδιες οι γυναίκες για τον εαυτό τους. Γυναίκες οι οποίες εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, έχουν αυξημένους κινδύνους να κακοποιηθούν
  2. Στερεοτυπικές αντιλήψεις για το ρόλο των δυο φύλων στην οικογένεια και ευρύτερα στην κοινωνία. Γυναίκες που έχουν την αντίληψη ότι, η θέση της γυναίκας είναι στο σπίτι, ότι δεν έχουν δικαίωμά στη δημιουργία επαγγελματικής καριέρας, ότι ο άνδρας είναι  ο ηγέτης, ο προστάτης κι ο αρχηγός της οικογένειας
  3. Η ευθύνη που αισθάνονται για τις βίαιες πράξεις των συζύγων τους. Κυριαρχεί το συναίσθημα της αυτοενοχοποίησης, εφόσον θεωρούν ότι οι πράξεις και η συμπεριφορά τους ευθύνονται για την κακοποίηση που δέχονταν. Aυτό δημιουργεί τύψεις και ενοχές στις γυναίκες, οι οποίες προσπαθούν παράλληλα να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους στις απαιτήσεις του συζύγου τους,
  4. Βιώματα παιδικής κακοποίησης. Γυναίκες που υπήρξαν θύματα ή και μάρτυρες κακοποίησης της μητέρας από τον πατέρα τους, έχουν αυξημένες πιθανότητες ν΄ αναπτύξουν ανοχή ως ενήλικες απέναντι στην κακοποίηση από τους συζύγους τους, με αποτέλεσμα να επαναθυματοποιούνται .
  5. Η Επίκτητη αδυναμία. Η δυσκολία τους δηλαδή ν’ αντιδράσουν και ν αλλάξουν τη στάση και τη συμπεριφορά τους . Οι γυναίκες δεν επιχειρούν να ξεφύγουν από μια οδυνηρή ή επιβλαβή κατάσταση, αφού έχουν  μάθει, από μια παρόμοια κατάσταση στο παρελθόν, ότι η διαφυγή είναι αδύνατη αλλά πιθανώς και πολύ επικίνδυνη . Τις περισσότερες φορές αισθάνονται αβοήθητες και ότι κανένας δεν μπορεί να τις βοηθήσει

Προφίλ Δραστών

Όπως σημειώνει η κ. Ανδρονίκου, η γενίκευση των χαρακτηριστικών ενός βίαιου συντρόφου ελλοχεύει πολλούς κινδύνους, εφόσον είναι πολύ δύσκολο να σκιαγραφήσει κανείς ένα συγκεκριμένο ψυχοκοινωνικοπολιτισμικό προφίλ.

Οι κακοποιητικοί σύντροφοι μπορεί να προέρχονται απ’ όλα τα κοινωνικοοικονομικά στρώματα, να ανήκουν σε όλα τα μορφωτικά επίπεδα, και να παρουσιάζουν ποικίλα χαρακτηριστικά στην προσωπικότητά τους. Αυτό ακριβώς το σημείο, καθιστά πολύ δύσκολη την αναγνώριση τους, εφόσον δεν μπορούν εύκολα να γίνουν ορατοί στην κοινότητα, στην υπόλοιπή οικογένεια ή στον επαγγελματικό τους χώρο. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε, ίσως με περισσότερη βεβαιότητα, αποτελεί το γεγονός ότι, οι κακοποιητικοί σύζυγοι παρουσιάζουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά στη συμπεριφορά τους, τα οποία αφορούν: τη χαμηλή αυτοεκτίμηση, την εξάρτηση από τη σύζυγο, ζηλοτυπία, καχυποψία, ελαχιστοποίηση της βίαιης συμπεριφοράς, καθώς και την κύρια πεποίθηση ότι, για να είναι κάποιος άνδρας, πρέπει να είναι δυνατός, επιβλητικός, κυρίαρχος, εξουσιαστής, ανώτερος και επιτυχημένος. Αντίστοιχα, η πλειοψηφία των ανδρών που κακοποιούν τις συζύγους τους δεν παρουσιάζουν ψυχοπαθολογικά γνωρίσματα ή διανοητική ασθένεια και δεν ανήκουν σε καμία ψυχοπαθολογική κατηγορία.

Κοινά χαρακτηριστικά τους είναι ότι χρησιμοποιούν  τη δύναμη τους σκόπιμα, άμεσα ή έμμεσα, χωρίς τη συγκατάθεση της συζύγου του, προσπαθούν  ή απειλούν με μια πράξη ή μια χειρονομία, με στόχο την άσκηση δύναμης, πείθοντας τη σύζυγό τους ότι, ενεργούν πάνω σε λογικές βάσεις και μπορεί να φέρουν όπλο ή κάτι αντίστοιχο, υποβάλλοντας τη σύντροφό τους σε ικεσία .).

 Ποιες άλλες μορφές βίας υπάρχουν εκτός από την ψυχολογική και τη σωματική;

Η άσκηση βίας εις βάρος των γυναικών, δυνατόν να παίρνει τη μορφή ψυχολογικής, συναισθηματικής, οικονομικής, σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης.  

Στους κόλπους της ψυχολογικής βίας, συμπεριλαμβάνεται η συναισθηματική, η λεκτική και η οικονομική βία. Η ψυχολογική βία δεν μπορεί να αναγνωριστεί εύκολα από τους ειδικούς, με αποτελέσματα ο προσδιορισμός και η μέτρησή της να περιορίζεται σε σχέση με τις άλλες μορφές βίας.

Μια άλλη σημαντική μορφή κακοποίησης των γυναικών, είναι η σωματική βία, η οποία πολλές φορές εκδηλώνεται ως κορύφωση της ψυχολογικής βίας. Μια σωματικά επιζήσασα γυναίκα, έχει σίγουρα υποστεί μέσα από το ξυλοδαρμό της και ψυχολογική κακοποίηση . Η κορύφωση της σωματικής βίας, εκδηλώνεται με το θάνατο των γυναικών, ο οποίος αποτελεί γυναικοκτονία

Η σεξουαλική επίθεση αποτελεί μια προέκταση της ενδοοικογενειακής βίας και αποτελεί την τελευταία πράξη μιας σειράς επεισοδίων κακοποίησης, κυρίως λεκτικής, ψυχολογικής και σωματικής .

Η σεξουαλική βία υπάρχει όταν η γυναίκα δεν συναινεί ώστε να γίνει η ερωτική πράξη ενώ ο σύντροφός της πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση, υποχρεώνοντάς την μέσω της άσκησης βίας ή της απειλής σε ερωτική πράξη ή επαφή, παραβιάζοντας την ελεύθερη βούλησή της.

Αν τελικά ο σύντροφός της μετά από πίεση προκαλέσει τη σεξουαλική επαφή, τότε οδηγούμαστε στο συζυγικό βιασμό ο οποίος περιλαμβάνει και την υιοθέτηση τρόπων σεξουαλικής συμπεριφοράς, όχι μόνο μη αποδεκτών, αλλά και απωθητικών για τη γυναίκα.

Η σεξουαλική βία, αποτελεί εκδήλωση δύναμης και όχι πάθους, που συνδέεται από οργή και ζήλια και περιλαμβάνει αρνητικά, κριτικά και υποτιμητικά σχόλια για τις σεξουαλικές επιδόσεις των γυναικών, ή τη γενικότερη συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης.

Όλες οι μορφές βίας κατά των γυναικών, μπορούν να συμβούν σε όλους τους γάμους, ανεξαρτήτως ηλικίας, κοινωνικής τάξης, φυλής ή εθνικότητας .

Οι μορφές αυτές τις περισσότερες φορές, συνυπάρχουν και μπορούν να εκδηλωθούν μόνο μια φορά ή δυο, αλλά μπορεί να συμβαίνουν και κατ’ εξακολούθηση. Μπορεί να διαρκούν μερικά λεπτά ή και ολόκληρες ώρες. Τα διαστήματα παύσης που υπάρχουν σε αυτές τις περιπτώσεις, λειτουργούν ως απαραίτητος χρόνος για την αλλαγή της μορφής της βίας ή την ξεκούραση του  δράστη .

Αυτό λοιπόν μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι,  η βία ακολουθεί αλλά και χαρακτηρίζεται από μια κυκλική πορεία και μορφή , εφόσον οι γυναίκες δεν κακοποιούνται συνεχώς, ούτε και σε τυχαία χρονικά διαστήματα , ενώ οι λόγοι που εκδηλώνονται οφείλονται στην ανάγκη επιβολής δύναμης και εξουσίας από το σύζυγο δράστη προς τη γυναίκα του .

Σε ποιες περιπτώσεις πρέπει ένα άτομο να φιλοξενηθεί στους χώρους φιλοξενίας του Συνδέσμου;

Οι χώροι φιλοξενίας δέχονται γυναίκες και παιδιά που κακοποιούνται  με πρωτεύοντα στόχο την ασφάλεια και  την προστασία  τους. Αιτήματα υπάρχουν από γυναίκες επιζήσαντες που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο και υπάρχει παρατεταμένη ενδοοικογενειακή βία τα οποία επισύρουν αυξημένη επικινδυνότητα για τη ζωή των ιδίων και των παιδιών τους.

Για τα άτομα που φιλοξενούνται στους χώρους φιλοξενίας στόχευση γίνεται και στην  ενδυνάμωση τους για  τερματισμό της βίας , μέσα από την  παροχή :

  • Ατομικής Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας
  • Υπηρεσιών κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης/επανένταξης
  • Διασύνδεσης με κρατικές και άλλες υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας
  • Ομαδικών ψυχοεκπαιδευτικών ομάδων επιζήσαντων , γονεικών δεξιοτήτων και παιδιών

Χώροι Φιλοξενίας κακοποιημένων γυναικών και των παιδιών τους

Στο χώρο φιλοξενίας στη Λευκωσία, το οποίο είναι χωρητικότητας επτά υπνοδωματίων (1 ενήλικας και  2 παιδιά για κάθε δωμάτιο)    φιλοξενηθήκαν 52 γυναίκες και 58 παιδιά. Ο μέσος όρος διανυκτέρευσης ήταν 29 βράδια.

Στο χώρο φιλοξενίας στη Πάφο, το οποίο είναι χωρητικότητας δυο υπνοδωματίων  (1 ενήλικας και  2 παιδιά για κάθε δωμάτιο)  για το 2018  φιλοξενηθήκαν 9 γυναίκες και 16 παιδιά. Ο μέσος όρος διανυκτέρευσης ήταν 35 βράδια. 

Ο χώρος Φιλοξενίας στη Λεμεσό θα λειτουργήσει το αμέσως επόμενο διάστημα του 2019 εφόσον έχει ετοιμαστεί ο χώρος και έχει προσληφθεί επιστημονικό προσωπικό για τη στελέχωση του.

Σε σχέση με τα αιτήματα για καταφύγιο και τα άτομα που φιλοξενήθηκαν διαφαίνεται ότι μόνο το 18% από αυτά μπόρεσαν να καλυφθούν λόγο έλλειψης χωρητικότητας ή και απόσυρσης του αιτήματος στη συνέχεια.

ΔΕΙΤΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ergodotisi.com ΕΔΩ