Ένας ποιητής καταθέτει: Συνέντευξη με τον ποιητή Στέφανο Κατηφέογλου

Ένας ποιητής καταθέτει: Συνέντευξη με τον ποιητή Στέφανο Κατηφέογλου

Είναι πολύ δύσκολο ο ποιητής να απαντήσει μεγάλα, υπαρξιακά ερωτήματα

Του Αντρέα Πολυκάρπου 

Ο Στέφανος Κατηφέογλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1982. Από την παιδική του ηλικία ασχολείται στον ελεύθερό του χρόνο με τις τέχνες και τα γράμματα, όπως η μουσική και τα εικαστικά, η ποίηση, η φιλοσοφική έρευνα και η ιστορία της τέχνης. Ιδιαίτερα, έχει λάβει διάφορες μουσικές σπουδές και έχει συμμετάσχει σε πολλά ερασιτεχνικά και περιστασιακά επαγγελματικά μουσικά σχήματα των Αθηνών, διαφόρων ειδών, με επιτυχημένες ζωντανές εμφανίσεις. Είναι διπλωματούχος τοπογράφος μηχανικός (2005) και διδάκτωρ μηχανικός στην κατασκευαστική ανάλυση με έμφαση στις θαλάσσιες κατασκευές (2016). Από το 2005 έχει εργαστεί συστηματικά σε διάφορα έργα και ερευνητικές εφαρμογές του μηχανικού, κυρίως ως ελεύθερος επαγγελματίας.

Το 2014 κυκλοφόρησε η πρώτη ποιητική του συλλογή από τις εκδόσεις Βακχικόν, με τίτλο «Σφυρόκρουση» και το 2019 η ποιητική του συλλογή "Σύμφωνα συμβίωσης ουρανού και κόλασης".

Πως αντιμετωπίζετε την ποίηση: ως μια ταυτότητα ή ως μια ετερότητα μέσα στη σύγχρονη ζωή;

Μάλλον, όπως και στα περισσότερα γεγονότα, ως συνδυασμό ταυτότητας και ετερότητας. Αν το ερέθισμα που οδηγεί στην ποίηση είναι αρχικά μια ετερότητα, θα καταστεί ταυτότητα κατά την συγγραφή, θα συγκεκριμενοποιηθεί. Αν ένα ποίημα αρχικά αποτελεί ταυτότητα, θέση, αυτό-έκφραση του δημιουργού του θα αποτελέσει αντικείμενο ετερότητας από τον αναγνώστη, πιθανόν, σε πρώτο στάδιο, θα αντιμετωπιστεί δηλαδή με πολλές μεταβλητές αντιλήψεις και κριτικές, και εν συνεχεία, θα μεταλλαχθεί, πιθανόν, σε ταυτότητα και του αναγνώστη, όταν θα αρχίσει να αναγνωρίζει το νοηματικό επίκεντρο. Αναφορικά με το υπερβατικό Ταυτόν και το υπερβατικό Έτερον, μάλλον, τείνω προς το Έτερον, περισσότερο, κοιτώντας ένα ποίημα συνολικά… Διότι η μυθοπλασία κινείται, μεταβάλλεται περιεργαζόμενη ένα Ταυτόν, μία σταθερή αρχική Πηγή που την γεννάει. Και τότε το ερέθισμα είναι σύμφωνο με την οντότητα του Ταυτού, αλλά όλο το ποίημα αναπτύσσεται βάση λειτουργίας ετερότητος.

Ο ποιητής είναι μια περσόνα γύρω από τις λέξεις ή λειτουργεί με έναν ενστικτώδη ορμεμφυτισμό; 

Και τα δύο είδη συναντώνται στην κοινότητα των ποιητών και τα δύο μπορούν να γεννήσουν περίφημα έργα. Άποψή μου είναι ότι τείνει να κυριαρχεί το πρώτο. Να συνδομείται η αρχική αφαίρεση του ορμεμφυτισμού κατ’ανάγκην με λέξεις πιο συνειδητές, που συνεπάγονται την προσωπική έκφραση του κάθε ποιητή, παρά ενστικτώδεις. Διότι ο γραπτός λόγος προαπαιτεί την στοιχειώδη επικράτηση προσωπικής έκφρασης, ούτως ή άλλως. Προαπαιτεί μία στοιχειώδη μαθητεία για ανάπτυξη περσόνας γύρω από τις λέξεις….

Μπορεί η τέχνη να κλείσει τις πληγές των ανθρώπων μέσα σε μια ενδότερη υπαρξιακή διαλεκτική; 

Οπωσδήποτε, η τέχνη είναι ανέκαθεν υψηλή θεραπεία, είτε εφόσον περιλαμβάνει και αναπτύσσει προς το κοινό της μια τέτοια φιλοσοφία ή εφόσον, με απλούστερα σχήματα, εκμαιεύει αυτήν την ενδότερη υπαρξιακή διαλεκτική, όπως άλλωστε ξεκάθαρα πλέον διδάσκεται στην ψυχολογία και στις νευροεπιστήμες σήμερα... 

Πιστεύετε ότι ακολουθείτε το δρόμο άλλων ποιητών ή ακολουθείτε μια μοναχική πορεία μέσα στη γραφή σας; 

Ακολουθώ οπωσδήποτε άλλους ποιητές, συγγραφείς και στιχουργούς. Δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. Η καθαρή όραση των λέξεων προτού αναπτυχθούν σε γραπτά νοήματα δεν είναι συχνά φυσικό ταλέντο ή μια απλή απόφαση ισχυρής θέλησης, αλλά είναι κοινό αισθητήριο της διαχρονικής συγγραφικής κοινότητας, ανεπτυγμένο με κόπο και ατομική, αλλά και ομαδική δουλειά. Σε αυτήν την ταλαίπωρη, όχι ιδιαίτερα ταλαντούχα, κατηγορία νομίζω θα πρέπει να συγκαταλεχθώ. Και τα στιχάκια μου σίγουρα διαπνέονται από τα αναγνώσματά μου, ή ακολουθούν κάποιες δημιουργικές σχολές…

Αν δούμε το ερώτημα από άλλη σκοπιά, ο Καβάφης ήταν μοναχικός στην ζωή του. Αλλά δεν έγραφε για τον Καβάφη αποκλειστικά. Είχε, βέβαια το προσωπικό του ύφος το οποίο όχι μόνο θεωρήθηκε μοναχικό αλλά και απομονώθηκε από δράσεις άλλων ποιητών της εποχής του που διαφωνούσαν με αυτό. Αλλά έγραφε για το κοινόν-Ιερή λέξη, την κοινότητα και την εκπαίδευσή της. Και γρήγορα τον κοινόν μίλησε την κοινή «ελληνική λαλιά» του Καβάφη και αυτή έγινε παγκόσμια και επηρέασε την ποίηση του 20ου αιώνα δραστικά. Μήπως προυπήρχε, τελικά, η λαλιά του Καβάφη σε όλους; Θέλω να βάζω και άλλους ποιητές στο παιχνίδι, σαν να γράφουμε μαζί…  Όπως θέλω να βάζω και ιστορικά πρόσωπα, στην παρέα. Θεωρώ ότι όλοι αυτοί είναι παγκόσμιες σταθερές κατάλληλες για μια κοινή μας ποίηση…

 

Ποιές εικόνες κρατάτε μέσα σας από τη ζωή σας; Ποιές εικόνες με άλλα λόγια εφορμούν στη γραφή σας;

Όλα τα αντικείμενα, σχήματα, μορφές, ήχοι, κινήσεις και υποκείμενα χώρων, είτε πραγματικών και σύγχρονων, δηλαδή που υπήρξαν αισθητά κατά την παραμονή μου σε αυτούς τους χώρους, ή φανταστικών και ιστορικών, δηλαδή που ανέγνωσα για αυτά σε κάποιο βιβλίο και προσπάθησα να τα γεωμετρήσω και τοποθετήσω με το νου μου, τα οποία έχουν συνάφεια με κάποιο συγκλονιστικό γεγονός, κάποια ανατροπή, κάποια αναθεώρηση, κάποια μεγάλη χαρά ή λύπη-απογοήτευση ή κάποια σημαντική διαπίστωση για το πώς έχουν τα πράγματα. Σύμβολα, δηλαδή, που συνάπτονται με έντονα συναισθήματα και συνειδησιακή ένταση που βίωσα…

 

Ποια ερωτήματα καλείται να απαντήσει ο ποιητής διαχρονικά αλλά και στο παρόν που ζούμε;

Είναι πολύ δύσκολο ο ποιητής να απαντήσει μεγάλα, υπαρξιακά ερωτήματα. Σίγουρα μπορεί να εγείρει με πιο ορθό και αγνό, αν επιτρέπεται, τρόπο, συγκλονιστικά ερωτήματα και να διαφωτίσει τα ουσιώδη προβλήματα του ανθρώπου, ειδικά στις μέρες μας που η έννοια, η πληροφορία και η δράση χάνει την πραγματική της διάσταση-μετατοπίζεται και μετατονίζεται, συχνά εντέχνως και σκοπίμως από κύκλους που διακινούν την πληροφορία…

Ο ποιητής μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα ψυχολογίας, αφού τα βιώματα που αναπτύσσει περιλαμβάνουν και μία εκδήλωση ή ακόμη και διαχείριση συναισθημάτων…

Μπορεί να απαντήσει σε ιστορικά ερωτήματα ή σε επιστημονικά ερωτήματα, εφόσον αρέσκεται να γράφει διδακτικά και γνωρίζει αυτά…

Μπορεί να απαντήσει σε κοινωνικά και πολιτικά ερωτήματα, εφόσον έχει αίσθημα δικαίου και γνώση αλλά και πρόγνωση των πραγμάτων.

Ο φιλόσοφος ποιητής είναι μια κατηγορία που δεν συναντιέται συχνά στις μέρες μας, ή που δεν είναι ιδιαίτερα στο προσκήνιο. Αυτός, ή καλύτερα, μια ομάδα φιλοσόφων ποιητών, θα μπορούσαν περισσότερο να απαντήσουν στα καθολικά υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου… Η ζωή μας γίνεται δυσκολότερη και τα ερωτήματά της ολοένα και πιο περίπλοκα… 

Ποιο το νόημα της λέξης στην ποίηση; Μια απλή μορφή έκφρασης ή ένα ψυχικό αποτύπωμα;

Περισσότερο ψυχικό αποτύπωμα.

Είναι η ποίηση το καταφύγιο του ανθρώπου;

Ασφαλώς και είναι. Ιδίως του ποιητή, αλλά και κάποιες φορές ισοδύναμα, άλλες φορές λιγότερο, του αναγνώστη.

Μπορεί ο κόσμος να ζήσει ποιητικά;

Όταν η ποίηση γίνεται φιλοσοφία, αποκτά μέτρο και εμπεριέχει αλήθεια, υποκειμενική και αντικειμενική, ναι. Όταν σταματήσει να είναι πολύ εσωστρεφής και αρχίσει να ανοίγει διαύλος με άλλες μορφές τέχνης και πνευματικής παραγωγής, γενικότερα, ναι. Διότι ζητεί την ανανέωση με διάλογο και έμπνευση από όλα τα υπέροχα έργα του ανθρώπου. Αλλά και συλλαμβάνει αυτά και μπορεί να καθίσταται πρωτοπόρος τους. Άλλωστε, για παράδειγμα, ο ηθοποιός, ο σκηνοθέτης, ο συνθέτης και ο σεναριογράφος (αρχ. Ποιητής) είναι μια σημερινή ομάδα που ζει θα λέγαμε «ποιητικά». Το θέατρο παίρνει την αφήγηση, την έμμετρη, την αφηρημένη, την αναλυτική ή την μερική και τις συναρμόζει οπτικά, κινησιολογικο-εκφραστικά, μελωδικά και τοπολογικά. Και αυτό παράγει μια ζωτική αλληλεπίδραση με το κοινό, καθημερινά. Ο πρωτοπόρος και στην εσωτερική και στην εξωτερική βιο-κοινότητα του θεάτρου είναι ποιητής-συγγραφέας…