Πώς ξεκίνησε ο κορωνοϊός; Οι επικρατέστερες θεωρίες για την επίλυση του γενετικού μυστηρίου

Πώς ξεκίνησε ο κορωνοϊός; Οι επικρατέστερες θεωρίες για την επίλυση του γενετικού μυστηρίου

Το κενό γνώσης σχετικά με την προέλευση του νέου κορωνοϊού έχει προσφέρει γόνιμο έδαφος για κάθε είδους θεωρία: επιστημονικής φαντασίας, αμφιλεγόμενη ή ρεαλιστική. 

Ένα βιοόπλο που κατασκευάστηκε από Κινέζους επιστήμονες. Ένας ιός που έφερε ο αμερικανικός στρατός στη Γουχάν. Αποτέλεσμα ατυχούς εργαστηριακής διαρροής. Μία παράπλευρη «αγορά» στις λαϊκές αγρίων ζώων στη Γουχάν. Οι επιστήμονες ανά τον κόσμο έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους για να καταδικάσουν τις εθνικιστικών καταβολών θεωρίες συνωμοσίας. Ωστόσο, αναφορικά με μία είναι διχασμένοι: για την προέλευση του ιού από μια λαϊκή αγορά στη Γουχάν, εκεί όπου άγρια ζώα κρατούνται σε κλουβιά και πωλούνται είτε για κατοικίδια είτε για φαγητό. Πιστεύεται ότι κάποιο ζώο που μολύνθηκε από νυχτερίδα –ίσως ένας παγκολίνος- μόλυνε τον πρώτο άνθρωπο.

Η αλήθεια γύρω από το πώς ξεκίνησε η πανδημία παραμένει άπιαστη. Το CNNi συμβουλεύτηκε περισσότερους από έξι ειδικούς επιδημιολόγους σχετικά με τις καταβολές του ιού. Όλοι τους συμφώνησαν ότι όποιος ισχυρίζεται ότι γνωρίζει με βεβαιότητα την αρχική πηγή, απλώς εικάζει. 

Στην κινεζική αγορά 

Είναι «η πιο απλή, προφανής και πιθανή εξήγηση», λέει ο δρ. Σάιμον Άντονι, καθηγητής δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Columbia και κορυφαίο μέλος του PREDICT, του παγκόσμιου προγράμματος ανίχνευσης ιών σε ζώα ξενιστές με πιθανότητα πανδημίας. Το PREDICT την τελευταία δεκαετία έχει ανακαλύψει 180 κορωνοϊούς. Αν και όλοι οι επιστήμονες απορρίπτουν τις θεωρίες συνωμοσίας περί βιοόπλων, υπάρχουν ερωτήματα που τους οδηγούν σε διαφωνία. Ένα από αυτά είναι αν ο ιός πρωτοεμφανίστηκε στη λαϊκή αγορά αγρίων ζώων της Γουχάν. Οι υπέρμαχοι αυτής της θεωρίας πιστεύουν ότι το αιματοβαμμένο σκηνικό αυτών των λαϊκών όπου άγρια ζώα τίθενται προς σφαγιασμό και κατανάλωση είναι ένοχο. Οι διαφωνούντες, ωστόσο, παραθέτουν μία μελέτη, σύμφωνα με την οποία οι πρώτοι γνωστοί ασθενείς δεν είχαν άμεση έκθεση στην αποκαλούμενη λαϊκή αγορά. Μία ακόμη θεωρία – η οποία παρατέθηκε αρχικά από δύο Κινέζους ερευνητές στις αρχές Φεβρουαρίου και την οποία υιοθέτησε στις 31 Μαρτίου ο παρουσιαστής του Fox News Τάκερ Κάρλσον- θέλει τον Covid-19 να ήταν αποτέλεσμα ενός ατυχήματος σε ένα από τα δύο εργαστήρια κοντά στην αγορά της Γουχάν που πραγματοποιεί πειράματα με νυχτερίδες. Οι περισσότεροι από τους ειδικούς με τους οποίους επικοινώνησε το CNNi απορρίπτουν τη θεωρία -οι εμπνευστές της οποίας φαίνεται πως απέσυραν στη συνέχεια στην εργασία τους- λέγοντας ότι δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να τη στηρίζουν. Η θεωρία άλλωστε απορρίπτεται κατηγορηματικά τόσο από την κινεζική κυβέρνηση όσο και από το εργαστήριο. Ένας ειδικός ωστόσο, ένας καθηγητής χημικής βιολογίας και ειδικός στα βιοόπλα στο πανεπιστήμιο Rugers λέει ότι αυτή η θεωρία ίσως έχει κάποια βάση. «Η πιθανότητα ότι ο ιός εισήλθε στους ανθρώπους μέσω ενός εργαστηριακού ατυχήματος δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποκλειστεί», δήλωσε ο δρ. Ρίτσαρντ Έντραϊτ στο CNNi.

Κυνηγοί ιών

Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές συμφωνούν ότι ο κορωνοϊός μεταπήδησε από τα ζώα στους ανθρώπους, φαινόμενο που ονομάζεται «ζωονοσολογική εξάπλωση». Στις αρχές Φεβρουαρίου, Κινέζοι ερευνητές δημοσίευσαν στο περιοδικό Nature ότι ο Covid-19 είναι κατά 96% ίδιος με το γονιδίωμα ενός κορωνοϊού νυχτερίδας. Αργότερα εκείνον τον μήνα 27 επιστήμονες του πλανήτη έγραψαν μια επιστολή καταδικάζοντας τις θεωρίες συνομωσίας. 

«Οι θεωρίες συνομωσίας δεν κάνουν τίποτα άλλο παρά να δημιουργούν φόβο, φήμες και προκαταλήψεις που θέτουν σε κίνδυνο την παγκόσμια συνεργασία στη μάχη κατά των ιών», έγραψαν. Στο κείμενό τους οι επιστήμονες συντείνουν ότι ο κορωνοϊός «προήλθε από την άγρια ζωή, όπως τόσες άλλες παθογένειες». Ένας από τους επιστήμονες που υπέγραψαν την επιστολή ήταν ο Πίτερ Ντάσζακ, επιφανής κυνηγός ιών που εργάζεται στην Κίνα τα τελευταία δέκα χρόνια.

Πώς μεταπήδησε στον άνθρωπο;

Οι ερευνητές ελπίζουν να εντοπίσουν τον ιό που σκοτώνει χιλιάδες ανθρώπων σε κάποιο προς το παρόν ελεύθερο είδος νυχτερίδας. Μία ακόμη πηγή διαφωνιών είναι αν ο ιός μεταφέρθηκε από τη νυχτερίδα απευθείας στον άνθρωπο ή μεσολάβησε κάποιο άλλο ζώο. Ο Ντάσζακ πιστεύει ότι η νυχτερίδα αρχικά μόλυνε ένα οικόσιτο ζώο που μεταφέρθηκε ζωντανό στην λαϊκή αγορά της Γουχάν.

«Αν ένας δυτικός ταξιδέψει για πρώτη φορά στην Κίνα, θα πάθει σοκ πηγαίνοντας σε μια αγορά άγριων ζώων και βλέποντας αυτήν την τεράστια ποικιλία ζωντανών μέσα σε κλουβιά το ένα πάνω στο άλλο και με μια στοίβα από έντερα πεταμένα στο έδαφος. Καθώς θα περπατά κατά μήκος των πάγκων, θα γλιστρά στα περιττώματα και το αίμα. Αποτελεί ιδανικό σκηνικό για την εξάπλωση των ιών. Κι όχι μόνο αυτό, άνθρωποι εργάζονται εκεί, παιδιά παίζουν εκεί. Σχεδόν ολόκληρες οικογένειες ζουν εκεί». Τα αγχωμένα ζώα μπορούν να γίνουν εργοστάσια ιών και μάλιστα σε κοντινή απόσταση με ανθρώπους που κάθε άλλο παρά τηρούν τους κανόνες υγιεινής. Ένα άρθρο στο επιστημονικό περιοδικό Lancet ωστόσο, αμφισβητεί αυτήν την θεωρία. Η μελέτη δείχνει ότι περίπου το ένα τρίτο των πρώτων 41 επιβεβαιωμένων κρουσμάτων κορωνοϊού δεν είχε εκτεθεί άμεσα στην αγορά της Γουχάν. Ανάμεσα σε αυτούς και ο πρώτος γνωστός ασθενής, του οποίου τα συμπτώματα άρχισαν να εμφανίζονται την 1η Δεκεμβρίου. Η αγορά έκλεισε την 1η Ιανουαρίου, δύο ημέρες μετά την έκδοση προειδοποίησης από τις Αρχές της Γουχάν. (Ένα άρθρο ωστόσο της South China Morning Post τοποθετεί τη διάγνωση του πρώτου κρούσματος στις 17 Νοεμβρίου).